2012 во...

     2012 во
     вайис
     медся ыджыд шудсӧ
     да медся ыджыд шогсӧ...

     Ыджыд мамӧй кайис вӧрӧ сюмӧдла да эз лок... Водзті вӧрсьыд сійӧ эз и петавлы: тшак-вотӧсла, сюмӧд-корӧсьла быд прӧст гожся асыв ветліс, миянӧс, челядьпиянӧс, сьӧрсьыс босьтліс. Коми пармаыс гажӧдіс и вердіс ыджыд мамукӧс. И друг эз лэдз петнысӧ...

     Гортӧ пыри, а бать-мам инӧ оз ӧшйыны, рыт нин, а ыджыд мам оз тыдав... Меным тшӧтш сэтшӧм лёк лои, ог тӧд, мый и мӧвпавны. Енлы кевма, мед ловъяӧн коляс дона мортным, бӧрда. Кыдз и пыри гортӧ, бур платтьӧа, мӧді вӧрланьӧ тӧдса туйӧд, кыт ыджыд мам бӧрся нопйӧн восьлалім. Муна, вомгорулын лыддьӧдла, синваӧй тюрӧ... Вӧрад вои да, асланым ордымӧд, тшака-вотӧсаинӧ мунны понді, тшакӧ, чайта, ылаліс да юрыс бергӧдчис коньӧрӧйлӧн. Горза: "Ы-ы-ыджыд ма-ам!" Оз шыась некод. Ув сӧмын трачмунас либӧ лэбач сьылыштас... Ылӧдз эськӧ кайсис да, воча морт локтӧ. Сергей дядь вӧлӧма. Юасьӧ, мый нӧ пӧ лоис? Висьталі да шуӧ дядьӧй, лок пӧ бӧр лэччам, рӧмдӧ нин, асывсянь пӧ корсьны мунам, кампет мыччис. Лӧньыштіс сьӧлӧмӧй...

     Гортӧ вои, мамӧй бӧрдӧ, чой-вок бӧрдӧны, батьлӧн синъяс чусӧмаӧсь... Узьны некод прамӧя эз вермы. Тшук кежлӧ сӧмын син куньлім. Югдіс да, кайим вӧрӧ. Ывлаын бура уна мужичӧй да ань чукӧрмӧмаӧсь... Ыджыд мамӧс быдӧн пыдди пуктӧ зільлунысь да варовлунысь... Ставӧн мӧдім... Ӧтик лун кытшлалім, дай мӧдӧс кытшлалім, дай коймӧдӧс кытшлалім... Сиктса мужичӧйяс мӧд-коймӧд лунӧ велӧдісны, кыдз сувтны: ы-ылӧдз паськӧдчам, ӧта-мӧдлы тыдавтӧдз, да тадзи каям... Медводз ӧтарланьӧ мунам, сэсся мӧдджыклаӧ нырччам... Воккӧд ош улӧ весиг сюрлім, сӧмын вуджӧртіс вӧрса туй вомӧн, эз воча пет, кылӧ ошкыд уна йӧзтӧ да ачыс, дерт, полӧ... Вокӧй потш ёсьтыштіс да сетіс мен киам, ош вылӧ кӧ пӧ сюрам, мед вӧлі мыйӧн дорйысьны...

     Вынтӧммим узьтӧмысла, ветлӧдлӧмысла да синваысла... Лун и вой бӧрдім... Ланьтлытӧг... Ас кежысьджык... Кевмим, мед ловйӧн аддзам ыджыд мамукӧс. Мӧдӧд лунсӧ корсьысигас сюмӧд пластъясыс сюрисны - вольсавлӧма, кӧн узьмӧдчылӧма... Коймӧд лунсӧ коз улысь коз увъясысь вольӧс сяма сюрис. Сюрӧмторъяс вылад радлім. Ловъя, сідзкӧ, мӧвпалам... Сӧмын полам пӧрысьлунсьыс - ми эбӧстӧмӧсь нин, гортын узям кӧть, а ыджыд арлыдаыдлы кыдз пемыд вӧрын, узьнысӧ? Та йылысь мӧвпыштан да, ойзӧ сьӧлӧмыд. Сэк прамӧй вотӧс эз на вӧв... Сёйтӧгыс да ӧтнасӧн?.. Кыдз барай коньӧр мортанӧй?..

     Вошӧм йӧзӧс мездысьясӧс тшӧтш корим... Найӧ асьнысджык ветлісны, понйӧн. Пинялісны, ёна пӧ талялӧмныд вӧрсӧ, понйыс оз вермы исавны...

     Коймӧд лунсӧ мужичӧйяс, батьӧй тшӧтш, ыджыд нюрӧдз кайисны, бура ылын сійӧ, дыр лоӧ кайнытӧ... Мамӧ менӧ мӧдӧдіс гортӧ пуыштны мыйкӧ налы. Лэччи, пач дорын мыйкӧ нокся и друг чиклет горт дорӧ сувтіс. Тӧдса ныв-зон чеччисны, ыджыд мамыд пӧ сюрис орчча Выльыб грезд бокысь, ачыс пӧ петан туйсӧ аддзӧма, вайӧдӧны пӧ бур йӧз, паныдалӧй пӧ машинанад. Менам сӧмын ӧти юалӧм лои: "Ловъя?" Ловъя пӧ, дерт!..

     Кыдзи ме радлі!!! Куим лунся эбӧстӧмлун да синва пыддиыс другысьӧн ылькнитіс морӧсам сы мыйта шуд, мый ме тайӧ шудсӧ кылі да аддзи! Сералі, чеччалі, горзі радӧйла. Машинатӧ, дерт, ысті воча. Батьӧлы звӧниті вӧрад, сюри, мися, ыджыд мамыд, телепонас радла! Ӧтилы да мӧдлы висьтала телепонӧдыд, мед тӧдасны.

     Чеччӧдім ыджыд мамӧс машинасьыд да эгӧ тӧдӧй... Омӧльтчӧма, чужӧм вылас ловъя ин абу кольӧма - ставсӧ курччалӧмаӧсь ном-гебйыд. Кутлам, окалам, юасям... А ыджыд мам нюмъялӧ, оз ёна варовит... Водтӧдім, мед шойччас.

     Вӧрысь локтысьястӧ пызан сайӧ кора, а батьӧй мужичӧйяскӧд, ылынӧсь вӧліны да, эз на некыдз локны...

     Пызан сайын серам, гажа сёрни, тешитчӧм. Став пырыс ӧд тайӧ шогыс муніс, ставныслӧн сьӧлӧмыс ӧні личаліс...

     Батьӧй пырис... Ыджыд мам ачыс нин вочаалӧ зятьсӧ. Найӧ ӧд ёна ӧта-мӧдсӧ пыдди пуктісны. Вои пӧ, шуӧ, сералӧ... А батьӧй пидзӧс вылас уси, прӧстит пӧ менӧ, тьӧшшаӧй, мый эг видз неминучаысь, ӧтнадтӧ вӧрӧ лэдзи мунны. А синъясыс жугыльӧсь...

    

     Кык вежон мысти батьӧй муніс...

     Ме сэсся бӧрас, кор синваӧй быри, мӧвпалі, мыйла ставыс тадзи лоис?..

     Чайта, бать эз вермы петны став тайӧ шогсьыс... Кор миян ставнымлӧн сьӧлӧмным личаліс, сылӧн сьӧлӧмыс эз и бурд... Сійӧ эз вермы лэдзны тайӧ дойсӧ. Бать век ас пырыс нуӧдіс орчча йӧзлысь и страналысь дойсӧ... Олӧм чӧж дойыс пыр ёнмис... А та кадӧ синмыс дзик нин вӧлі чусӧма... Ыджыд мамӧс корсигӧн бать меным шуис: "Вӧрас ме коли сьӧлӧмӧс!"...

     Ме бӧрас ёна виді, да и ӧні вида, ачымӧс, мый эг кыв тайӧ дойсӧ. Эг кутлы батьӧс да мезды шогысь... 

 

     А Енмыс, дерт, тӧдіс та йылысь... Чайта, Енмыс сетіс миянлы та ыджда радлунсӧ, мед ми, ёнмӧм сьӧлӧмӧн, вермим нуны медыджыд шогсӧ - батьӧс воштӧм... Дерт, ырзалӧмӧн бӧрдім и ӧнӧдз огӧ вермӧй бурасьны, но сьӧлӧмным эз пот, сы вӧсна мый вӧлі кылӧ на коркӧя радлунсӧ...

 

     Во гӧгӧр ме эг вермы кутны синва йӧз водзӧ петігӧн. Е.Е. шулывліс: "Кутчысь!"... 2012 воӧдз ме олі "Мый олӧмас вӧчсьӧ, ставыс бур вылӧ!" шуӧм серти... А тан другысь олӧм вылӧ видзӧдласӧй жугаліс и ме некыдз эг вермы гӧгӧрвоны, а мый водзӧ?.. А кыдз овны водзӧ? Олӧмыс быттьӧ гугаліс... И сӧмын ӧні, вӧляысь, лолӧй пондіс бурдны... Дерт, ме унатор вылӧ эг на аддзы вочакыв, но век жӧ, неуна бӧр мортсямми...

 

     И ӧні некор ог вунӧд ас кежысь шуны: "Батьӧ, ме тэнӧ зэв ёна радейта!"

Небӧг

     Ме заводиті лыддьысьны 4 арӧсын. Вода вӧлі детсад джодж шӧрӧ, виж сарапана нывка, восьта Сергей Куликовлысь "Во гӧгӧр кытшовтӧм" и лыддьыся... Майбыр! Челядь гӧгӧр котралӧны-ворсӧны, а ме джоджын куйла)). Кагульничаяс мамӧс видісны, мыйла пӧ нывтӧ та выйӧдз лыддьысьӧдан? Ме пӧ ог тшӧкты, аслыс кажитчӧ)).

     Быдмигчӧж пыр небӧгыдкӧд ёртаси. Сёр рытӧдз лыддьысян, бать скӧрысь шуас, пачӧ пӧ став небӧгсӧ сюя, он кӧ пӧ ӧдйӧджык ӧвсьы... Кыдз ӧд векджык лыддьысян? Водӧмӧн, рӧмыдын, то этадз кутан небӧгсӧ, то тадз, гатшӧн куйлӧмӧн ли... Бать поліс - синтӧ пӧ дзикӧдз тшыкӧдан тадзнад... Ӧчкиӧн тай со и ветлӧдла, эг кывзысь да... Бать ачыс тшӧтш ёна лыддьысьліс, сы ки пыр мунліс индеечьяс йылысь став небӧгыс сиктса, а сэсся и районса библиотекаысь... Бать пыдди пуктіс тайӧ повтӧм, некодлы сетчытӧм войтырсӧ да видіс американечьясӧс, кодъяс ылӧдлӧмӧн бырӧдісны-вӧтлісны индеечьясӧс на му вылысь...

      4 арӧснад лыддьысьнытӧ куті да, 5 арӧсын мам школаӧ мӧдӧдіс. Детсад потшӧс дорын сулала, а мам потшӧс костӧд юасьӧ, кӧсъян-ӧ пӧ школаӧ мунны? Кӧсъя, мися)). Ичӧт арлыднад ыджыдвидзса школаӧ эз босьтны да, бать орчча Выльыб грездӧ чиклетӧн журйӧдліс... Тӧвнас и гожӧмнас тюръялім. А мам школаӧ мунны вурис мича жилет-юбка)). Долыдыс меным!  

     Талун со бара на небӧгкӧд ёртася - челядьлы лыддьысянінын уджала. И век на овны тэрмася - аслам нин кагукъясӧй школаӧ котралӧны, ыджыд олӧмӧ ассьыныс туй корсьӧны)). Дерт жӧ, небӧгкӧд орччӧн... 

Часовня

     Ыджыд би 2001ʼ воын нуис пӧчӧс да чожӧс... Гортын некод эз вӧв, ставӧн мунісны тьӧт ордӧ мужичӧйяслысь гаж (урасьӧм 23ʼ лун) пасйыны. Ки вылын сӧмын арӧса чой коли... Звӧнитісны  - пӧч керканыд пӧ сотчӧ... Видзӧда ӧшиньӧд - ыджыд би тыдалӧ ылын... Сьӧлӧм вӧрзис, ки вылын баййӧдла чоюкӧс и видзӧда би вылӧ. Костыс ыджыд, а ставыс быттьӧ орччӧн... Телепон пыр висьталі бать-мамлы би йылысь, а мый водзӧ лои, ог вермы казьтыштны... Уна синва...

     Бать-мамлӧн шогыс вӧлі помасьтӧм... Регыдъя кадӧ бать мӧвпыштіс сотчӧм керка инас лэптыны казьтылана часовня... Воккӧд кыкӧн тэчисны-ладмӧдісны... Артмис зэв пельк часовня, кыдз и быд удж батьӧлӧн... Епископ бурсиӧм бӧрти вежӧдісны... Тӧлысьнас ӧтчыд-кыкысь часовняын пондіс мунны служба... Ӧні сэні, сись ӧзтам да, казьтылам и пӧчӧс, и чожӧс, и батьӧс, и став ыджыдвидзса йӧзӧс, кодъяс виччысьӧны миянсянь бур кыв... Талун быд морт вермас пыравлыны часовняӧ личӧдны дой, казьтыштны мунӧмаясӧс да кевмыны Ыджыд Айлы мывкыдлун да вын...

 

 

Сёма

     Тӧдмасьӧй! Тайӧ Сёма - коми зонка, одыбса, Маршак лыддьысянінын тшӧкыд гӧсьт. Зэв муса да удал зон. Удитас куимысь луннас велосипед вылын миянӧдз брызьнитны! Став коми небӧгсӧ регыд лыддяс)).

 

 

     Воласны удж вылӧ и норвежечьяс, и финнъяс, талун со француз пыраліс... А коми мортыд медся на виччысяна, медся радейтана!

"Волӧй, гӧсьтъяс, миянӧ, коми небӧгъяс дінӧ..." Уу-ух!!!))

Удж

     Челядьлы Маршак лыддьысянінын ме нёльӧд во. Таӧдз во уджалі школаын - велӧді коми кыв роч челядьлы. Школа йылысь коркӧ гижа на... А талун ӧнія лун йылысь))

     Школаад вежи кагаӧн пукалысь мамӧс, коді регыд кӧсйис нин петны бӧр удж вылӧ. Сідзкӧ, мен коліс мӧвпавны водзӧ удж йылысь: вуджны мӧд школаӧ либӧ кытчӧкӧ дзик мӧдлаӧ пыж нырӧс веськӧдны... Гижи ас йылысь тыр-бура кабалаӧ да куті мӧвпавны, кодлы сійӧс сетны. Кытӧн менӧ шондіа лунъяс моз виччысьӧны?)) Шуи ветлыны музейӧ да шӧр лыддьысянінӧ. Локті, а менӧ абу ёна и виччысьӧмаӧсь... Кольлӧй пӧ кабалатӧ, кор ковзяс морт - звӧнитлам)). Музейсьыд и збыль бӧрас звӧнитлісны...

     Сэк жӧ аддзыси лавкаын Таня Юговакӧд - челядь лыддьысянінын пӧ коми кывъя уджалысь колӧ, сэтчӧ пӧ ветлы. Но, мӧвпала, ветла, видзӧдла, кыдз да мый... Локті, коми юкӧнӧн веськӧдлысь Людмила Зарниевна тӧдмӧдіс ставнас, директор дорын сёрнитім, кыдз да мый понда уджавны, а сэсся корисны ӧтпуск помын лыддьысянінӧ... Кӧч медводдза лунсянь ме понді уджавны небӧгкӧд, Машуккӧд да Людмила Зарниевнакӧд...

     Лыддьысянін меным, кыдз и унджык тӧдсалы, петкӧдчыліс сӧмын небӧг сеталанінӧн. Мӧвпалі, мый понда лунтыръясӧн лыддьысьны да кысьыны)). Шогси, мый татшӧм уджыд мен ӧдйӧ и дышӧдас... Кутшӧм ёна эськӧ сорассьӧма!!! Талунъя лыддьысянінын уджалысьлы колӧ, дерт, вӧзйыны бур небӧг, но нӧшта, дасьтыны уна сикас гаж, пасйыны компьютерӧ быд локтысь выль небӧг да газет-журналысь гижӧд, лӧсьӧдны уна пӧлӧс библиография индӧд, котыртны чукӧртчылӧм-велӧдчылӧмъяс-гӧгрӧс пызанъяс, нуӧдны челядьлы кружокъяс-конкурсъяс-викторинаяс-мастер-классъяс (ставыс роч кыв тай лои)) да уна мукӧд-мукӧд удж... Кыдз нин кысьыны кад лоас, кор небӧгсӧ верман киад босьтлыны, сӧмын дасьтан кӧ мыйкӧ...

     А тайӧ и ме серти, кор он пукав ӧти инын, а бергалан дурпоп моз)) Гажа овнытӧ!  

Кӧні тэ, гожӧм?

Таво жар гожӧмыс эз и во. Сора тӧлысь эськӧ помасьӧ нин-а... Моз кыкӧд лунӧ Илляыд енэжсянь шыбитас ыджыд из, да купайтчынытӧ оз кут позьны. А ва дорӧ лэччылӧм эз на и артмыв - ыркыдӧсь гожся лунъясыс да...

Батьӧ та дырйи шуліс, мый вӧр-ваыс дӧзмӧма морт вылӧ вывтіасьӧмысь...

Сідз и эм, гашкӧ. Морт - тайӧ вӧр-валӧн юкӧн, но векджык вунӧдӧ та йылысь. Ыджыдавны кӧсйӧ. Гугӧдӧ олӧмсӧ, водзӧ вылӧ мӧвпавтӧг горша босьтӧ ставсӧ, мый аддзӧ дінысь, вир кисьтӧ... Дӧзмӧма та вылӧ Ыджыд Ай... Петкӧдлӧ мортлы, коді збыльвывса кӧзяиныс тані...

Туйын ылалӧм

     Серамӧй ас вылӧ петӧ, кор казьтышта туйын ылалӧм йылысь... А мекӧд татшӧмыс тшӧкыда овлӧ. Студенталан кадӧ весиг ковмис суӧдны ёртъясӧс таксиӧн...
 

     Мӧдӧд курс помын менӧ да ёртъясӧс виччысис коми кывйысь практика. Алексей Геннадьевич Мусанов, веськӧдлысьным, чукӧртіс миянӧс ас жыръяс да индіс, кымын часын да кытчӧ колӧ локны мунан лунӧ. Аддзысям пӧ автовокзал вылын... Разӧдіс ставнымлы 100 шайтӧн, юмовтор да лымвый выланыд пӧ... Туйӧ петан лунӧ ме узи тьӧт ордын. Водз асыв локті студент оланінӧ, чукӧрті кӧлуй, мысси да мый да... Удита, мися, муннытӧ, вокзалыс ӧд буретш ӧтуволанін дорын зэв матын, 5 минутӧн воан. Мыйлакӧ менам юрын сэк кежлӧ топыда вӧлі пуксьӧма, мый "вокзал", мед кӧть и "авто" - тайӧ вокзал и эм, кӧрт туй дор. А мӧдар кар помас, кысянь ме мӧдлі чужан сиктӧ - тайӧ "автопавильон".

     Зэв шудаа мӧдӧдчи вокзал вылад, водзджык на восьӧма, некод некытӧн оз тыдав. Кутшӧм автобус дінӧ и матыстчыны, мӧвпала? Сэки ӧд ми коддьӧмыдлӧн зэпта телепоныд эз на вӧв - йитчыны некодкӧд. Сулала, виччыся, мыйкӧ майшасьны нин куті, некод оз мыччысь да. Матыстчи юӧртан ӧшинь дорӧ сэсся, мед тӧдмавны, кӧні сувтӧ колана автобус. А мен шуӧны, мый сійӧ мӧдар кар помсяньыс мунӧ, автовокзалсянь! И сэки сӧмын мен юрам дӧвгис, мый автовокзалыс - тайӧ автопавильон вӧлӧма!!!

     Мый и вӧчны? Ог тӧд. Бӧрдны али серавны? Пукси, дерт, павильонӧдз мунысь автобусӧ, мися, гашкӧ, суа на... Кӧн нин сэні! Йӧз висьталӧны, минут 10-15 сайын пӧ вӧрзис. Орччӧн таксист лоис да шуӧ, менам пӧ буретш чукӧрмис Визинӧдз йӧз, верма пӧ суӧдны автобустӧ, сьӧмысь, дерт)) Ме рад. Пукси, мунам, автобус некӧн оз тыдав. Визинӧ муртса вотӧдз сэсся аддзим жӧ автобустӧ - таксистыд менӧ чеччӧдіс сувтланінӧ, сеті сылы Алексей Геннадьевичӧн сетлӧм 100 шайттӧ... Пукси автобусӧ, буретш веськӧдлысьным дорын прӧст пуклӧс. Алексей Геннадьевич зумыша видзӧдӧ, ме пӧ чайті, кольччин карад. Висьталі ассьым йӧйталӧмӧс - эз эскы)) Узьсис пӧ, кӧнкӧ... Эг кут ёна вензьыны, слабог, мӧвпала, ставыс бура коли... А сэк кості автобус нуӧдысь кутіс корны менӧ - билеттӧ пӧ ньӧб. Веськӧдлысь ветліс да петкӧдліс сэсся билетсӧ "вошлӧм" мортлысь))

     А практикаыд зэв гажаа коли! Вӧлі мый казьтыштны и прӧст здукӧ))

 

     Мӧдысь ылалі тьӧт ордӧ мунігӧн... Лина вежань олӧ ю мӧдлапӧлын. Катерӧн сэтчӧ вуджлывлам. А мыйкӧ, мӧвпала, зэв нин дыр эг вӧв тьӧтӧ ордын, колӧ ветлыны. Ньӧби гӧснеч, лэччи ю дорад, а катер сулалӧ нин и весиг вӧрзьыны нин кӧсйӧ... Ме котӧрӧн пукси. Мунам-кывтам, а мӧдлапӧлыд эз кут воны. Видзӧда да, ю кузя водзӧ и водзӧ кывтам... Кытчӧ и нуӧ, мӧвпала? Час гӧгӧр мунім. Зэрмис на мунігкості. Орччӧн ань пукаліс да, дзебис зонт улас. Воим Сьӧдкыркӧтшӧ. Эг кут чеччыны)) Йӧз петісны, сэсся мӧд йӧз пырисны да бӧр карӧ мӧдӧдчим. Сэк ойдӧма буретш вӧлі юыс да, сьӧм эз корны... Кывті ю кузя ыджыд катерӧн (кык судтаа вӧлӧма, кыдз эг казяв пуксигас?), мӧвпалі олӧм йылысь да сералі ас вылын... Тьӧт ордӧ сэк, дерт, эг нин мун - сёрми нин да...

 

     А медъёна, дерт жӧ, ылавсьӧ карӧд ветлысь автобусын... Унаысь ог пет колана сувтланінӧ, векджык тӧвнас, кор ӧшиньыс гыӧра, а мӧвпъяснад кӧнкӧ лэбалан, видзӧдан да, бура ылӧдз нин мунсьӧма... Подӧн сэсся лоӧ бӧр локны))

 

     Вот тадзи и ола)) Ас вылӧ дивуйтчӧмӧн))